Home » Chứng Khoán » Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ Và Mẫu Hợp Đồng (Từ A – Z)

Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ Và Mẫu Hợp Đồng (Từ A – Z)

Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ là một trong những sản phẩm Chứng khoán phái sinh nổi bật của thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam, đây là sản phẩm thứ 2 sau Hợp đồng tương lai chỉ số VN30 được chính thức đưa vào giao dịch vào ngày 4/7/2019.

Sau khi đọc bài viết này, bạn sẽ biết được Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ là gì? Có đặc điểm như thế nào? Mẫu Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm, Tài sản cơ sở của Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ, Quy định về thanh toán Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ khi đáo hạn, Xác định Lãi/lỗ và ký quỹ của Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ. Cuối cùng là những lưu ý quan trọng chúng ta phải nhớ trước khi giao dịch Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ.

Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ Là Gì?

Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ (HĐTL TPCP) là loại hợp đồng tương lai có tài sản cơ sở là một trái phiếu chính phủ.

Trái phiếu chính phủ là chứng khoán nợ do chính phủ phát hành với thời gian đáo hạn từ một năm trở lên.

Người sở hữu trái phiếu chính phủ thường được nhận lãi định kỳ, chẳng hạn mỗi 6 tháng 1 lần hoặc hàng năm, và được hoàn lại số tiền bằng mệnh giá trái phiếu khi đáo hạn.

Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ là loại Chứng khoán phái sinh được giao dịch trên tại Sở giao dịch tập trung với những điều khoản được chuẩn hóa.

Các yếu tố chuẩn hóa đó về cơ bản đều được nêu chi tiết trong bản mô tả hợp đồng.

Ví dụ:

Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ Việt Nam kỳ hạn 5 năm được giao dịch trên sàn HNX. TPCP do Kho bạc Nhà nước phát hành, kỳ hạn 5 năm, Mệnh giá =100,000 đồng, lãi suất danh nghĩa 5%/năm, trả lãi định kỳ 12 tháng/lần, trả gốc khi đến hạn.

Trên thế giới có một số loại hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ như HĐTL trái phiếu kho bạc Mỹ 5 năm được giao dịch tại Sở GD Hàng hóa Chicago – CME. HĐTL trái phiếu chính phủ Nhật Bản 3 năm được giao dịch tại Sở giao dịch Chứng khoán phái sinh Osaka – OSE.

Lưu ý:

Tài sản cơ sở của hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ thường là một Trái phiếu giả định (không có sẵn trong thực tế).

Trái phiếu giả định này sẽ do Sở Giao dịch chuẩn hóa các điều khoản như: Số năm đáo hạn, tháng đáo hạn, ngày đáo hạn, lãi suất danh nghĩa, mệnh giá, hình thức trả gốc, lãi, “rổ” trái phiếu được chấp nhận để chuyển giao khi đưa một mã hợp đồng ra thị trường, phương thức thanh toán khi đáo hạn.

Cụ thể, Trái phiếu được giả định là Trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn 5 năm (hoặc 10 năm), lãi suất danh nghĩa là 5,0%/năm, mệnh giá 100.000 đồng, trả gốc một lần khi đến hạn, trả lãi định kỳ 12 tháng/lần,…

Chắc hẳn bạn sẽ thắc mắc rằng, nếu trái phiếu cơ sở là giả định không có thật thì khi thanh toán lúc hợp đồng đáo hạn, chúng ta sẽ lấy trái phiếu nào để chuyển giao, đúng chứ?

Câu trả lời nằm ở mục 18 của Mẫu Hợp đồng tương lai TPCP tiếp theo ngay sau đây.

Mẫu Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ 

Hiện tại, chúng ta có thể giao dịch 2 loại là Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm và kỳ hạn 10 năm.

Bảng dưới đây sẽ mô tả và thuyết minh mẫu hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm.

Mẫu Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ Kỳ Hạn 5 Năm

Nguồn: Sở GDCK Hà Nội (HNX)

mẫu hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm

Trong đó:

Mã hợp đồng: Thường có dạng là GB05FYYMM, với “GB05F” là loại hợp đồng, “GB” = “Government Bonds”, “F” = “Future”, YYMM là năm và tháng tương ứng.

Ví dụ, GB05F2106, GB05F2109,…

Quy mô hợp đồng (Hay Hệ số nhân hợp đồng): là số lượng hoặc giá trị của tài sản cơ sở áp dụng cho một hợp đồng. Qua điều khoản này, nhà đầu tư sẽ biết được số lượng hoặc giá trị của tài sản cơ sở mình sẽ giao dịch khi giữ vị thế đối với một HĐTL.

Trong mẫu trên, số lượng (hệ số nhân) = 10.000, giá trị = 1 tỷ.

Tháng đáo hạn: 03 tháng cuối 3 quý gần nhất, vậy, tại mỗi thời điểm, sẽ có 3 mã Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ được giao dịch.

Ví dụ, tháng hiện tại là tháng 3 năm 2021, thì sẽ có 3 mã giao dịch là GB05F2106, GB05F2109 và GB05F2112.

Biên độ dao động giá: là khoảng dao động giá hợp đồng cho phép được qui định trong ngày giao dịch. Từ biên độ dao động ta có thể tính được giá trần và giá sàn.

Giá trần = Giá tham chiếu + Biên độ dao dộng giá

Giá sàn = Giá tham chiếu – Biên độ dao dộng giá

Bước giá/Đơn vị yết giá: là mức tăng hoặc giảm, tối thiếu được chấp nhận của giá hợp đồng được giao dịch trên thị trường so với mức giá khớp gần nhất. Khi muốn đặt lệnh thì nhà đầu tư phải tuân theo quy định về bước giá này.

Giới hạn vị thế: là số lượng hợp đồng tối đa mà một nhà đầu tư được phép nắm giữ.

Trong quý 1/2021, Hợp đồng tương lai TPCP kỳ hạn 10 năm sẽ được đưa vào giao dịch với những đặc điểm tương tự HĐTL TCCP kỳ hạn 5 năm.

Để xem chi tiết về Hợp đồng tương lai Trái Phiếu Chính Phủ kỳ hạn 10 năm, mời bạn xem Tại trang phái sinh của Sàn HNX theo địa chỉ: https://derivatives.hnx.vn/web/phai-sinh/tp-mau-hd

Xem thêm: Hướng Dẫn Cách Đọc Bảng Giá Chứng Khoán Dễ Dàng, Nhanh Chóng

Quy Định Về Thanh Toán Khi Hợp Đồng Tương Lai TPCP Đáo Hạn

thanh toán hợp đông tương lai tpcp khi đáo hạn

Theo quy định, Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ có thể được thanh toán theo một trong 2 cách sau:

Chuyển Giao Hàng Hóa Thực (Chuyển giao vật chất):

Bên bán Hợp đồng tương lai chuyển giao trái phiếu và nhận tiền, còn bên mua Hợp đồng tương lai được nhận trái phiếu và trả tiền.

Bên bán có thể lựa chọn một trái phiếu cụ thể từ rổ trái phiếu đủ điều kiện do sở giao dịch CKPS công bố để chuyển giao cho bên mua HĐTL khi thanh toán hợp đồng.

Danh mục trái phiếu được chấp nhận này sẽ đi kèm với những thông tin về mã trái phiếu niêm yết, ngày phát hành, ngày đáo hạn, lãi suất định kỳ (coupon); sở giao dịch còn công bố hệ số chuyển đổi (conversion factor) cho từng trái phiếu riêng biệt.

Hệ số chuyển đổi giúp so sánh giữa giá của trái phiếu giả định với giá của trái phiếu được chấp nhận để chuyển giao trong rổ.

Hệ số chuyển đổi còn được sử dụng để tính toán số tiền mà bên mua phải trả cho bên bán HĐTL vào ngày chuyển giao tài sản.

– Hệ số chuyển đổi lớn hơn 1 khi lãi suất định kỳ (coupon) của trái phiếu được chấp nhận để giao cao hơn lãi suất định kỳ của trái phiếu giả định

– Hệ số chuyển đổi nhỏ hơn 1 nếu lãi suất định kỳ (coupon) của trái phiếu được chấp nhận để giao thấp hơn lãi suất định kỳ của trái phiếu giả định.

Thông thường, Bên giữ vị thế bán HĐTL trái phiếu sẽ chọn mua trái phiếu đang được giao dịch ở mức giá thấp nhất trong danh mục trái phiếu đủ điều kiện. (Thuật ngữ “Trái phiếu rẻ nhất để giao– Cheapest  To  Deliver) để chuyển giao cho bên giữ vị thế mua hợp đồng.

Đây là trái phiếu có tỷ lệ giữa giá trên thị trường niêm yết trái phiếu và hệ số chuyển đổi là nhỏ nhất.

Khi đó, chi phí mua trái phiếu để chuyển giao là thấp nhất.

Bên giữ vị thế mua phải thanh toán số tiền tương ứng cho bên bán.

Số tiền này được tính dựa trên giá thanh toán cuối cùng của hợp đồng do Trung tâm thanh toán bù trừ xác định.

Thanh Toán Bù Trừ Bằng Tiền Giữa Các Bên Tham Gia.

Giá thanh toán cuối cùng sẽ được Trung tâm thanh toán bù trừ xác định và công bố.

Các khoản lãi, lỗ của các bên tham gia trong giao dịch HĐTL trái phiếu xét trong toàn bộ thời gian hợp đồng có hiệu lực sẽ được xác định bằng cách:

+ Vị Thế Mua Hợp Đồng

Chênh lệch = (Giá thanh toán cuối cùng – Giá mua HĐTL) x Hệ số nhân HĐ x Số lượng hợp đồng nắm giữ

+ Vị Thế Bán Hợp Đồng

Chênh lệch = (Giá bán HĐTL – Giá thanh toán cuối cùng) x Hệ số nhân HĐ x Số lượng hợp đồng nắm giữ

Vì giá của Hợp đồng tương lai được điều chỉnh theo thị trường hàng ngày nên vào ngày thanh toán cuối cùng, giá trị thanh toán sẽ được xác định bằng chênh lệch giữa giá thanh toán cuối cùng và giá thanh toán cuối ngày của ngày giao dịch liền trước đó.

Nguyên tắc thanh toán khi hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ đáo hạn là: Bên có lãi được nhận khoản chênh lệch phát sinh và Bên bị lỗ phải trả khoản chênh lệch phát sinh.

Lãi Lỗ Của Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ

– Khi nhà đầu tư có kỳ vọng là giá trái phiếu trên thị trường sẽ tăng lên (Lãi suất giảm), họ sẽ đứng ở vị thế mua (Long Position)

+ Nếu giá thị trường Hợp đồng tương lai TPCP lớn hơn giá mua hợp đồng khi mở vị thế, nhà đầu tư sẽ có lãi.

+ Nếu giá thị trường Hợp đồng tương lai TPCP nhỏ hơn giá mua hợp đồng khi mở vị thế, nhà đầu tư sẽ lỗ.

– Khi nhà đầu tư có kỳ vọng là giá trái phiếu trên thị trường sẽ giảm xuống (Lãi suất tăng), họ sẽ đứng ở vị thế bán (Short Position)

+ Nếu giá thị trường Hợp đồng tương lai TPCP nhỏ hơn giá mua hợp đồng khi mở vị thế, nhà đầu tư sẽ có lãi.

+ Nếu giá thị trường Hợp đồng tương lai TPCP lớn hơn giá mua hợp đồng khi mở vị thế, nhà đầu tư sẽ lỗ.

Trong khoảng thời gian còn hiệu lực của HĐTL trái phiếu chính phủ, khi xét với đơn vị giao dịch là 1 hợp đồng thì tại mỗi thời điểm:

– Lãi/lỗ đối với vị thế mua = (Giá thị trường HĐTL – Giá mua HĐTL) x Hệ số nhân hợp đồng

– Lãi/lỗ đối với vị thế bán = (Giá bán HĐTL – Giá thị trường HĐTL) x Hệ số nhân hợp đồng.

Lãi/lỗ đối với mỗi vị thế mua, bán được thể hiện trong hình dưới đây:

tính lãi lỗ của hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ là gì

Gọi A, B là Giá Trái Phiếu khi nhà đầu tư mở vị thế.

– Ở vị thế mua, nếu giá trái phiếu tăng cao hơn A thì nhà đầu tư có lãi, nếu giá trái phiếu nhỏ hơn A thì nhà đầu tư sẽ lỗ.

– Ở vị thế bán, nếu giá trái phiếu tăng cao hơn B thì nhà đầu tư sẽ lỗ, nếu giá trái phiếu giảm nhỏ hơn B thì nhà đầu tư có lãi.

Vai Trò Của Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ

Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ có thể được sử dụng với những mục đích như:

– Những ai đang nắm giữ trái phiếu có thể phòng ngừa rủi ro cho danh mục đầu tư trái phiếu khi giá trái phiếu có xu hướng giảm xuống (lãi suất tăng)

– Những ai có dự định mua trái phiếu trong tương lai sẽ có thể phòng ngừa rủi ro cho khoản đầu tư khi giá trái phiếu có xu hướng tăng lên (lãi suất giảm)

– Kiếm lợi nhuận từ sự biến động giá trái phiếu trên thị trường mà không cần thực hiện các giao dịch mua, bán trái phiếu trên thị trường cơ sở.

– So với đầu tư trên thị trường trái phiếu cơ sở thì hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ mang lại cơ hội đạt được mức sinh lời cao hơn nhờ hiệu ứng đòn bẩy.

– Điều chỉnh độ biến động giá của danh mục trái phiếu khi lãi suất thay đổi thông qua việc điều chỉnh thời gian đáo hạn bình quân của (danh mục) trái phiếu.

– Thực hiện các quyết định phân bổ tài sản mang tính chiến thuật để đối phó với biến động trên thị trường mà không cần thay đổi cơ cấu danh mục tài sản đang nắm giữ.

Ký Quỹ Hợp Đồng Tương Lai Trái Phiếu Chính Phủ

Tương tự như các loại Hợp đồng tương lai khác, HĐTL TPCP cũng có hai loại ký quỹ được yêu cầu đối với nhà đầu tư là ký quỹ ban đầu và ký quỹ duy trì.

Để xem chi tiết hơn về ký quỹ hợp đồng tương lai, mời bạn xem tại Bài viết về Hợp đồng tương lai

Ký Quỹ Ban Đầu

Đây là số tiền tối thiểu phải có trên tài khoản của nhà đầu tư trước khi họ được phép mua bán hợp đồng tương lai.

Ký Quỹ Duy Trì

Là việc bổ sung thêm tiền vào tài khoản ký quỹ để đảm bảo số tiền trong tài khoản đạt tối thiểu là bằng giá trị ký quỹ ban đầu.

Lưu ý ” Vàng” Khi Giao Dịch HĐTL Trái Phiếu Chính Phủ

lưu ý khi đầu tư hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ

– Nhà đầu tư cần phải thực hiện quy định về ký quỹ trước khi giao dịch HĐTL TPCP và có nghĩa vụ đáp ứng kịp thời yêu cầu ký quỹ bổ sung khi có phát sinh.

Nếu không thực hiện đúng và đủ yêu cầu này thì vị thế của nhà đầu tư sẽ bị thanh lý.

– Nếu không đóng vị thế trước thời điểm đáo hạn hợp đồng thì nhà đầu tư giữ vị thế bán một HĐTL trái phiếu sẽ phải thực hiện nghĩa vụ giao trái phiếu cơ sở cho bên mua trong trường hợp HĐTL trái phiếu đó yêu cầu áp dụng phương thức thanh toán chuyển giao trái phiếu khi đáo hạn.

– Nhà đầu tư chỉ nên giao dịch HĐTL trái phiếu của mình thông qua các công ty môi giới đã được cơ quan quản lý chấp thuận cho cung cấp dịch vụ này.

Các khoản phí giao dịch trong thực tế có thể sẽ làm giảm lãi (hoặc tăng lỗ) so với trên lý thuyết.

– Do dự báo về xu thế biến động lãi suất của nhà đầu tư có thể không chính xác nên việc sử dụng HĐTL với mục đích kiếm lợi nhuận từ biến động lãi suất trên thị trường có tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi dự báo sai, nhà đầu tư có thể sẽ bị thua lỗ lớn, có thể phải thanh lý vị thế của mình trước thời hạn.

Do đó, để hạn chế rủi ro này, nhà đầu tư cần:

+ Đảm bảo khả năng đáp ứng các yêu cầu về ký quỹ

+ Tìm hiểu đầy đủ các thông tin cần thiết về thị trường và hiểu rõ về các đặc tính của HĐTL Trái phiếu

+ Xác định mục tiêu sử dụng HĐTL trái phiếu

+ Xác định mức độ chấp nhận rủi ro của bản thân khi tham gia thị trường

+ Lựa chọn công ty môi giới uy tín, có chất lượng tốt và sử dụng dịch vụ tư vấn thích hợp.

  • Đừng bỏ lỡ

Hợp Đồng Quyền Chọn Là Gì? Các Loại Hợp Đồng Quyền Chọn

Quỹ Đại Chúng Là Gì? Chứng Chỉ Quỹ Đại Chúng Có Lợi Ích Gì?

Kết Luận

Trên đây là những thông tin cơ bản về Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ ở nước ta.

Hy vọng rằng, sau bài viết này, bạn đã biết được HĐTL trái phiếu chính phủ là gì, đặc điểm của hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ, tài sản cơ sở của HĐTL TPCP, cách đọc Mẫu hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm, 10 năm. Cuối cùng là bạn đã nắm được một số lưu ý cần thiết trước khi giao dịch.

Chúc bạn thành công!

mở thẻ tín dụng VIB online plus trên nền tảng neo